Jak to wszystko działa, czyli o budowie dud
Chcąc rozpocząć naukę gry na jakimkolwiek instrumencie, warto jest na samym początku zapoznać się z jego budową oraz sposobem działania. Nie inaczej jest w przypadku dud. W tym poście opisuję ogólną budowę tego instrumentu, zaznaczając również elementy, którymi dudy mogą się różnić między sobą.
Na początek troszkę systematyki by jakoś ulokować nasz instrument w bogatym świecie instrumentów muzycznych. Dudy są instrumentem dętym, ponieważ potrzebują do działania powietrza a chcąc doprecyzować systematykę, to są instrumentem dętym drewnianym a to dlatego, że działają dzięki stroikom, które są w środku.
Podstawowe części składowe dud, to element do wdmuchiwania powietrza (dymka lub miech), worek oraz przebierka. Większość dud posiada również opcjonalne burdony, choć większość dudziarzy nie jest w stanie sobie wyobrazić grania bez tego dodatku (ja również należę do tego grona).
Dymka / miech
Mamy na świecie całkiem sporo odmian dud. Pierwszą, dość mocno zauważalną i wpływającą na sposób gry różnicą jest to, że część dud posiada dymkę i wtedy napełniamy je powietrzem z naszych płuc, natomiast druga część posiada miech i wtedy pompujemy powietrze do worka za jego pomocą.
Dymka, to w sumie taka prosta rurka, która na końcu posiada zawór zwrotny, by wdmuchane do worka powietrze nie cofało się do naszych płuc. Wielu twórców dud robi dymki o jakiejś standardowej długości ale w przypadku niektórych dud, dostosowuje się je do wzrostu dudziarza. O tym jak samemu dobrać odpowiednią długość dymki oraz w jakich wariantach występuje opowiem w innym wpisie.
Miech – dzięki niemu możemy nadmuchać niektóre rodzaje dud oraz szybko rozpalić grilla (testowałem). Podstawowe elementy, to dwie lub trzy drewniane płyty, które są połączone ze sobą za pomocą elastycznej skóry. W górnej płycie znajduje się otwór z zaworem zwrotnym do zasysania powietrza oraz pas lub specjalny haczyk w którym możemy umieścić swoje ramię. W dolnej płycie znajduje się rurka z zaworem zwrotnym, która jest podłączana do worka w dudach oraz pas, którym przymocowujemy miech do swojego korpusu. Wdmuchiwanie powietrza za pomocą miechu odbywa się poprzez ruch ramienia dudziarza.
Worek
Worek, to najbardziej charakterystyczne element dud. To on sprawia, że dudy mogą grać godzinami bez przerwy (o ile dudziarz wytrzyma). Worek jest naszym rezerwuarem, gdy zabraknie nam powietrza w płucach lub miechu, to wtedy ściskamy worek – mamy wtedy czas na zaczerpnięcie nowej partii powietrza, którą będziemy wtłaczać do worka. Pełni on także funkcję dystrybutora. Mamy w dudach kilka piszczałek, które potrzebują powietrza a dzięki workowi, nie muszą być one w jednym miejscu. Worek jest wykonany zazwyczaj ze skóry ale współcześnie, coraz częściej zastępuje się go tworzywem sztucznym GORETEX.
Przebierka
Przebierka, to inaczej piszczałka melodyczna, to właśnie na niej wygrywamy swoje melodie. Z wyglądu może być czasami podobna do fletu. Jej korpus posiada przewiert przez całą długość oraz dziurki, które zakrywamy palcami uzyskując różne dźwięki.
Na górze przebierki znajduje się miejsce w którym umieszcza się stroik. Jeśli chodzi o stroiki w przebierkach, to używa się dwóch rodzai. Pierwszy, bardziej pierwotny, to stroik pojedynczy – właściwie takich samych używa się w burdonach. Drugi rodzaj, to stroik podwójny, czasami zwany stroikiem typu obojowego. Składa się on z dwóch listków z trzciny lub plastiku. Stroik działa dzięki temu, że przepływające przez niego powietrze pod odpowiednim ciśnieniem wprawia jego listki w drżenie a gdy coś drży, to pojawia się dźwięk.
Burdony
Burdony, to te takie długie rurki wystające z worka, które nie posiadają dziurek do zakrywania palcami. Zazwyczaj, burdony składają się z kilku części, dzięki temu możemy je dostrajać do dźwięków przebierki a te potrafią się zmienić pod wpływem temperatury oraz wilgotności. Zasada jest prosta, rozciągając burdon, uzyskujemy coraz niższy dźwięk, natomiast, gdy zaczniemy go zsuwać, to będziemy uzyskiwać coraz wyższy ton.
Jak wspomniałem wcześniej, w burdonach również znajdują się stroiki. Zazwyczaj są to stroiki pojedyncze, czyli posiadają jeden listek, który jest przymocowany do korpusu stroika. Czasami zdarza się, że w burdonie również pojawi się stroik podwójny ale to jest rzadkość. Stroiki burdonowe różnią się od siebie wielkością. Im większy, tym wyda z siebie niższy ton. Do tego, każdy stroik posiada specjalną opaskę, dzięki której można regulować przepływ powietrza oraz wysokość dźwięku w ograniczonym zakresie. Na pewno, kiedyś pojawi się wpis opisujący dokładniej temat stroików burdonowych oraz manipulacji jakich można na nim dokonywać.
Dodatki
Chciałbym tylko wspomnieć, że oprócz elementów podstawowych w dudach używa się również różnych dodatków, które mają upiększyć instrument, ułatwić nam grę na nim albo wyrazić naszą tożsamość. Wszystko zależy od tradycji z jakich pochodzi dany instrument. Tak np. w dudach szkockich do uszeregowania burdonów używa się sznurka z frędzlowatymi zakończeniami, który jest odpowiednio zawiązany na burdonie basowym. W wielu dudach używa się również pokrowca z tkaniny na skórzany worek. Do tego czasami dodaje się jakieś frędzelki lub inne zawieszki, które dyndają na burdonach lub workach. Mamy tutaj naprawdę ogromny wybór.
Kilka słów na koniec
Prawdopodobnie o każdym z wyżej wymienionych elementów powstanie wpis, który pogłębi jego temat. W tym wpisie chciałem tylko zarysować jak to w ogóle się dzieje, że dudy grają. Mam nadzieję, że to mi się udało. Trzymaj się ciepło i niech Ci wszystko stroi!
Jeśli, to co tworzę jest dla Ciebie wartościowe, możesz rozważyć wsparcie mojej działalności poprzez wpłatę jednorazową lub cykliczną na:
Suppi:
buy coffee.to:
